ილია II – დუმილის არქიტექტორი, რომელიც ეპოქას აშენებდა
როცა ხმა ჩუმდება და ეპოქა იშლება
2026 წლის 17 მარტი არ ყოფილა უბრალოდ თარიღი. ეს იყო დღე, როცა საქართველომ პირველად იგრძნო – დუმილსაც შეუძლია ხმაურის გადაფარვა.
93 წლის ასაკში გარდაიცვალა ილია II , ადამიანი, რომლის არსებობა ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ქმნიდა უხილავ საყრდენს ერისთვის.
და როცა ის გაქრა, აღმოჩნდა, რომ ეს საყრდენი უბრალოდ ინსტიტუციური არ ყოფილა, ეს იყო ფსიქოლოგიური, თითქმის მეტაფიზიკური ბალანსი.
ეს არ იყო მხოლოდ სიკვდილი.
ეს იყო ეპოქის სტრუქტურული ჩამოშლა.
ფესვები ყინვაში : რწმენა როგორც წინააღმდეგობა
ილია II არ დაბადებულა მშვიდ დროში. ის გაჩნდა სამყაროში, სადაც ღმერთი ოფიციალურად „არ არსებობდა“.
დაბადებული 1933 წელს ვლადიკავკაზში, საბჭოთა ტოტალიტარიზმის ყველაზე მკაცრ პერიოდში, მისი ბავშვობა თავიდანვე იყო დაპირისპირება სისტემასთან.
სახლი, სადაც რეპრესირებული სასულიერო პირები თავს აფარებდნენ, არ იყო უბრალოდ თავშესაფარი, ეს იყო ჩუმი წინააღმდეგობის კერა.
მაშინ, როცა გარეთ იდეოლოგია ბატონობდა, შიგნით, რწმენა ინახებოდა როგორც აკრძალული სიმართლე.
მოსკოვის სასულიერო აკადემიაში სწავლა მისთვის განათლება კი არა, შინაგანი ემიგრაცია იყო.
1957 წელს, როდესაც ირაკლი შიოლაშვილი მონაზვნად აღიკვეცა და ელიას სახელი მიიღო, ეს არ ყოფილა მხოლოდ რელიგიური აქტი.
ეს იყო არჩევანი : პიროვნული ცხოვრების დათმობა ისტორიული მისიის სანაცვლოდ.
1977 – ძალაუფლება ნანგრევებში
როდესაც 44 წლის ასაკში პატრიარქად აირჩიეს, მას არ დახვდა ეკლესია.
დახვდა – სიცარიელე.
რამდენიმე მოქმედი ტაძარი.
დაშინებული სასულიერო პირები.
და ხალხი, რომელსაც ღმერთის სახელი თითქმის დავიწყებული ჰქონდა.
საბჭოთა რეჟიმის პირობებში ეკლესიის მართვა არ იყო ადმინისტრირება – ეს იყო ბალანსი გადარჩენასა და განადგურებას შორის.
და სწორედ აქ იწყება მისი ფენომენი.
ილია II-მ შექმნა სივრცე, სადაც ადამიანი პირველად გრძნობდა, რომ ჯერ კიდევ შეიძლებოდა შიდა თავისუფლება.
მან ააშენა ტაძრები – მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანი იყო სხვა რამ – მან აღადგინა რწმენა, როგორც იდენტობის ფორმა.
მშენებლობა : ერი როგორც პროექტი
მისი მოღვაწეობა არ შემოიფარგლება ეკლესიით. ეს იყო ეროვნული რესტრუქტურიზაცია სულიერი გზით.
საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის საერთაშორისო აღიარება – ისტორიული რეპოზიციონირება მსოფლიო მართლმადიდებლობაში.
სამების საკათედრო ტაძარი – არა მხოლოდ არქიტექტურა, არამედ პოლიტიკური და სულიერი დეკლარაცია.
ყოველი მესამე ბავშვის ნათლობის ინიციატივა – დემოგრაფია, როგორც სარწმუნოებრივი აქტი – ეს იყო მცდელობა, ერი აღდგენილიყო არა ეკონომიკით, არამედ სულიერი თვითშეგნებით.
მარტოობის ჯვარი : ლიდერი, რომელსაც არავინ ცვლის
90-იან წლებში, როდესაც ქვეყანა შიდა დაპირისპირებებში იშლებოდა, პატრიარქი ხშირად იყო ერთადერთი ფიგურა, რომელიც არ იშლებოდა.
მისი სიტყვები არ იყო რადიკალური.
მისი ტონი არ იყო აგრესიული.
მაგრამ სწორედ ამიტომ ჰქონდა ძალა.
ის არ მართავდა პროცესებს პირდაპირ – ის ქმნიდა მორალურ ჩარჩოს, რომელშიც პროცესები ვითარდებოდა.
და ამავე დროს, ეს ნიშნავდა ერთ რამეს : ის იყო მარტო.
ჩრდილები : დუმილი როგორც სტრატეგია თუ სისუსტე
დიდი ფიგურები ყოველთვის ტოვებენ კითხვებს.
ილია II-ის ბოლო წლები სწორედ კითხვებით არის სავსე.
კრიტიკა გაჩნდა – ეკლესიის ჩაკეტილობაზე, კონსერვატიზმზე, პოლიტიკურ გავლენებზე.
ყველაზე რთული საკითხი იყო მისი დუმილი სკანდალებზე.
იყო ეს:
სიფრთხილე?
ინსტიტუციის დაცვის მცდელობა ?
თუ პასუხისმგებლობისგან თავის არიდება ?
სიმართლე, ალბათ, ერთმნიშვნელოვანი არ არის.
მისი ფენომენი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ის ცდილობდა ორი შეუთავსებლის შერიგებას : ტრადიციის სიმკაცრესა და თანამედროვეობის ქაოსს.
დასასრული : სხეულის სისუსტე, სიმბოლოს გაძლიერება
ბოლო წლებში პარკინსონის დაავადებამ მისი ფიზიკური მდგომარეობა გაანადგურა, მაგრამ პარადოქსი ის არის, რომ სწორედ ამან გააძლიერა მისი სიმბოლური მნიშვნელობა.
სუსტი, თითქმის უძლური ფიგურა, რომელიც მაინც დგას – ეს უკვე აღარ იყო ადამიანი. ეს იყო ქვეყნის მეტაფორა.
ეპილოგი : კითხვა, რომელიც აღარ დუმს
ილია II-მ საქართველო ჩაიბარა, როგორც ათეისტური სივრცე და დატოვა, როგორც ქვეყანა, სადაც რწმენა კვლავ არის იდენტობის ბირთვი, მაგრამ მთავარი მემკვიდრეობა არც ტაძრებია და არც ინსტიტუტები.
ეს არის კითხვა : შეიძლება თუ არა ერი იყოს თავისუფალი და ამავე დროს სულიერად შეკრული ?
შეიძლება თუ არა ერთიანობა – ინდივიდუალობის ჩახშობის გარეშე ?
ილია II პასუხებს არ გვიტოვებს. მან მხოლოდ ჩარჩო შექმნა.
ახლა – ეს სივრცე ჩვენ უნდა შევავსოთ საკუთარ გულში, რომელიც იესოსთვის უნდა გავხსნათ.
ირაკლი კერესელიძე
,,GEO NEWS”
