ექსკლუზივი : მეტადონით ჩანაცვლებითი თერაპია – მკურნალობა თუ ლეგიტიმური ბარიგობა ?
ქავთარაძის ცენტრი – სიცოცხლის გადარჩენა თუ უკონტროლო მონოპოლია ?
თბილისი, ქავთარაძის ჩიხი № 2, ერთი შეხედვით ეს დედაქალაქის რიგითი მისამართია, თუმცა სწორედ აქ წყდება ათასობით ადამიანის ბედი.
შპს „ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და ნარკომანიის პრევენციის ცენტრი” არ არის უბრალო კლინიკა, ეს არის სახელმწიფო ორგანიზაცია, რომელიც ქვეყანაში ოპიოიდური ჩანაცვლებითი თერაპიის ექსკლუზიურ, ფაქტობრივ მონოპოლიას ფლობს. მონოპოლიას, რომლის ეფექტიანობა, უსაფრთხოება და გამჭვირვალობა დღეს უმძიმესი კითხვების წინაშე დგას.
მეტადონის პროგრამა – სისტემური კრიზისი ფასადს მიღმა ?
საქართველოში ოპიოიდებზე დამოკიდებულება ჯანდაცვის სისტემის ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე გამოწვევაა. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ( WHO ) მონაცემებით, ქვეყანაში 30 000-მდე ინექციური ნარკოტიკის მომხმარებელია. მათთვის მეტადონის პროგრამა ხშირად გადარჩენის ერთადერთი შანსია.
ქაღალდზე სისტემა იდეალურად მუშაობს – სახელმწიფო სრულად აფინანსებს მკურნალობას, ბენეფიციარები პრეპარატს მკაცრად კონტროლირებად გარემოში იღებენ, გადიან რეაბილიტაციას და უბრუნდებიან საზოგადოებას. თუმცა, რეალობა ბევრად დრამატულია.
ჩვენი კონფიდენციალური წყაროს ინფორმაციით, ორიოდე დღის წინ პროგრამის ერთ-ერთი ბენეფიციარი საეჭვო გარემოებებში გარდაიცვალა, რამაც საზოგადოებაში და ბენეფიციარებში განგაშის ზარი შემოჰკრა.
რამდენად უსაფრთხოა სისტემა, რომელიც თავად უნდა იყოს უსაფრთხოების გარანტი ?
გარდაცვალება, რომელმაც დუმილი დაარღვია :
ოფიციალური უწყებები ამ დრომდე დუმან, რაც ეჭვებს კიდევ უფრო ამძაფრებს. სახელმწიფო პროგრამის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი პირი, რომელიც ყოველდღიურად გადის მონიტორინგს, მოულოდნელად იღუპება. ეს სწორედ ის ლეტალური რისკია, რომლის პრევენციაც ამ სისტემის მთავარი მოვალეობაა.
კითხვები, რომლებსაც საზოგადოება სვამს :
როგორ კონტროლდება მედიკამენტის გაცემისა და მიღების პროცესი ?
რა სიხშირით და როგორ მოწმდება ბენეფიციართა რეალური ჯანმრთელობის მდგომარეობა ?
არსებობს თუ არა პროგრამის ფარგლებში დაფიქსირებული გართულებებისა და სიკვდილიანობის რეალური სტატისტიკა ?
რა კონკრეტული რეაგირება მოჰყვა ამ ფაქტს მარეგულირებელი ორგანოების მხრიდან ?
ფოთიდან ქობულეთამდე – კრიმინალური ხელწერა :
ეს ტრაგიკული შემთხვევა იზოლირებული ინციდენტი არ არის. თუ ბოლო წლების ქრონიკას გადავხედავთ, ნათლად გამოიკვეთება საგანგაშო სისტემური ტენდენცია.
2021 ფოთი
სამართალდამცავებმა ცენტრის თანამშრომლები დააკავეს. გამოძიება მათ მეტადონის მითვისებასა და შავ ბაზარზე გასაღებას ედავებოდა.
2023 ქობულეთი
ანალოგიური სცენარი. კვლავ პროგრამის პერსონალის დაკავება და კვლავ სახელმწიფო მედიკამენტის უკანონო რეალიზაციის ბრალდება.
ორი სხვადასხვა რეგიონი, ორი შემთხვევა და იდენტური ხელწერა. ეს უკვე აღარ არის შემთხვევითობა, ეს არის იმის ინდიკატორი, რომ მილიონიანი ბიუჯეტის მქონე სახელმწიფო პროგრამის შიდა კონტროლის მექანიზმები ფუნდამენტურად მოშლილია. მედიკამენტი, რომელიც სიცოცხლის გადასარჩენად არის განკუთვნილი, შესაძლოა, კრიმინალური შემოსავლის წყაროდ იქცეს.
მონოპოლიის ფასი და მყიფე ბალანსი :
ჟურნალისტური ეთიკის და უდანაშაულობის პრეზუმფციის გათვალისწინებით, კონკრეტული პირების ბრალეულობის დადგენა მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივაა. ბრალდება არ ნიშნავს განაჩენს. თუმცა, როდესაც ერთი და იგივე დანაშაულებრივი სქემა სხვადასხვა რეგიონში მეორდება, ეს უპირობო საზოგადოებრივი ინტერესის საგანია.
კონკურენციის არარსებობა და სახელმწიფო მონოპოლია რისკებს აორმაგებს. როდესაც მთელ ქვეყანაში სისტემას ერთი ორგანიზაცია მართავს, იქ დაშვებული ნებისმიერი შეცდომა ან ბოროტად გამოყენება მომენტალურად მასშტაბურ, ქვეყნის დონის კრიზისში გადადის.
რას ითხოვს საზოგადოება ?
გამჭვირვალობა აქ არ არის ფუფუნება, ეს არის ვალდებულება. საზოგადოება ამ ეტაპზე სამი კონკრეტული უწყებისგან ელოდება პასუხს :
1. ცენტრის ადმინისტრაციისგან – დაუყოვნებლივ განმარტებას ბენეფიციარის გარდაცვალების გარემოებებზე.
2. ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსგან – პროგრამის მონიტორინგის აუდიტის შედეგების გასაჯაროებას.
3. საგამოძიებო ორგანოებისგან საქმის დროულ, ობიექტურ და გამჭვირვალე გამოძიებას.
სისტემა, რომელიც იცავს, თუ სისტემა, რომელიც სჯის ?
ნარკოპოლიტიკის ექსპერტები და უფლებადამცველები თანხმდებიან, რომ ნდობის დეფიციტი ამ პროგრამების მთავარი მტერია. როდესაც ბენეფიციარები ხედავენ, რომ სისტემა გაუმჭვირვალე და სახიფათოა, მკურნალობის მოტივაცია ქრება.
ქავთარაძის ცენტრი მხოლოდ ერთი წერტილია, მაგრამ ის მთელი ქვეყნის მასშტაბით არსებული ქსელის ფლაგმანია. მისი მუშაობის სტანდარტი განსაზღვრავს საქართველოს ნარკოპოლიტიკის კრახს ან წარმატებას.
ღიად დატოვებული კითხვები :
სანამ გამოძიება წერტილს დასვამს, ფაქტები თავად ლაპარაკობენ. კითხვები ლეგიტიმურია და ისინი სასწრაფო რეაგირებას მოითხოვენ.
რამდენად ეფექტიანად იხარჯება სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი მილიონობით ლარი ?
რატომ იქცა კორუფციული ინციდენტები სისტემურ ტენდენციად ?
ვინ იღებს პასუხისმგებლობას, როდესაც სიცოცხლის გადასარჩენად შექმნილი სისტემა ადამიანის სიკვდილის მიზეზი ხდება ?
დღეს სასწორზე მხოლოდ ერთი ადამიანის ტრაგედია არ დევს. სასწორზეა სახელმწიფოს უნარი დაიცვას ის ადამიანები, რომელთა მფარველობაც მან საკუთარ თავზე აიღო. საზოგადოება ელოდება პასუხებს და ამჯერად დუმილის დრო ამოიწურა.
( გაგრძელება იქნება )
ირაკლი კერესელიძე, თამთა მაისურაძე
