გენერალური პროკურორი და ინსტიტუციური სტაბილურობის ფასი – რატომ არ შეიძლება პროკურატურა მუდმივი საკადრო რყევების სივრცედ იქცეს
საქართველოს პროკურატურის საკითხზე საუბრისას ყურადღება მხოლოდ კონკრეტული გენერალური პროკურორის პიროვნებაზე არ უნდა შეჩერდეს.
გაცილებით მნიშვნელოვანი კითხვაა :
რამდენად სტაბილურია თავად ინსტიტუტი და რამდენად შეუძლია მას სამართლებრივი პოლიტიკის თანმიმდევრულად განხორციელება ?
საქართველოს პროკურატურა ჩვეულებრივი ადმინისტრაციული უწყება არ არის. იგი სახელმწიფოს სისხლისსამართლებრივი პოლიტიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუტია და სასამართლოში სახელმწიფოს ინტერესების წარმომადგენლობის განსაკუთრებული ფუნქცია აქვს.
სწორედ ამიტომ პროკურატურის ხელმძღვანელობის ცვლილება მხოლოდ ერთი თანამდებობის პირის შეცვლას არ ნიშნავს, გარკვეულ პირობებში მას შეუძლია გავლენა მოახდინოს მთლიან სისტემაში მიმდინარე პროცესების თანმიმდევრულობაზე.
საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით, პროკურატურას ხელმძღვანელობს გენერალური პროკურორი. მას მნიშვნელოვანი უფლებამოსილებები აქვს, როგორც პროკურატურის საკადრო მართვის, ისე სისხლის სამართლის პოლიტიკის მიმართულებით. მათ შორის, გენერალური პროკურორი განსაზღვრავს სისხლის სამართლის პოლიტიკის სახელმძღვანელო პრინციპებს და ახორციელებს პროკურატურის სისტემის მართვისთვის კანონით გათვალისწინებულ სხვა უფლებამოსილებებს.
ამიტომ გენერალური პროკურორის ცვლილების საკითხი მხოლოდ პოლიტიკური ან პერსონალური ინტერესების ჭრილში განხილული არ უნდა იყოს. ის უნდა შეფასდეს ინსტიტუციური უწყვეტობის, სამართლებრივი პოლიტიკის თანმიმდევრულობისა და სისტემის მართვის სტაბილურობის თვალსაზრისით.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ პირობებში, როდესაც პროკურატურაში ერთდროულად მიმდინარეობს მრავალი მიმართულების განვითარება – სისხლის სამართლის საქმეების წარმოება, საერთაშორისო სამართლებრივი თანამშრომლობა, პროკურორთა პროფესიული განვითარება, საკადრო პოლიტიკა და ინსტიტუციური ანგარიშვალდებულება.
უნდა გვახსოვდეს, რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენიდან დღემდე ამ მნიშვნელოვან პოსტს სულ თხუთმეტი ( 15 ) პირი იკავებდა, ზოგიერთი კი ორჯერაც- ვახტანგ რაზმაძე 90-ების დასაწყისში და ირაკლი შოთაძე 2015-18 და 2020 დან 2024 წლის მაისამდე. ასევე, ამ უმნიშვნელოვანეს უწყებას უდიდესი ზიანი მიაყენა 2013 წელს გენერალურ პროკურორად ოთარ ფარცხალაძის გამწესებამ, რომელიც დღეს ქართული მართლმსაჯულების მიერ შეკვეთილი მკვლელობის ბრალდებით იძებნება და რომლის კადრადაც მუდმივად ასოცირდებოდა თავად ირაკლი შოთაძეც, რომელთან ერთადაც ფარცხალაძე ფინანსურ პოლიციაში საქმიანობდა.
ამ უწყებას ასევე ახსოვს არა კრიმინალები გენერალური პროკურორის პოსტზე, მაგრამ იმდენად უსახოები და უფერულები, რომ პროკურატურის სისტემას ისინი გენერალური პროკურატურის დერეფანში გამოკრული სურათებითღა თუ ახსოვს ( ძველებიდან – ნუგზარ გაბრიჩიძე და ახლებიდან კბილაშვილი- რომელმაც თავი წამებაში ბრალდებულთან საპროცესოს გარიგებით დაგვამახსოვრა და გიორგი ბადაშვილი, რომელსაც ფარცხალაძის მერე იურისტის ნორმალური დიპლომი მაინც აღმოაჩნდა და პრინციპში ეს იყო მისი ერთადერთი პლუსიც ) .
გიორგი გვარაკიძის გენერალური პროკურორის პოსტზე დანიშვნით საქართველოს პროკურატურას ის კადრი ჰყავს, რომლითაც ყველა პროკურორი ამაყობს, რადგან გვარაკიძეს რიგითი პოზიციიდან აქვს დაწყებული და სისტემის ყველა საფეხური დამოუკიდებლად და ღირსეულად აქვს გავლილი. ზუსტად ეს არის ის მდგომარეობა, როცა საქართველოს პროკურატურამ დაიმკვიდრა საკუთარი ღირსეული ადგილი ქართული მართლმსაჯულების ვერტიკალში და თითოეული პროკურორი გრძნობს პროფესიულ სიამაყეს გამორჩეული გენერალური პროკურორის ხელმძღვანელობით საქართველოს სასიკეთოდ საქმიანობისას.
2026 წლის ივნისში გიორგი გვარაკიძემ პარლამენტში პროკურატურის 2025 წლის საქმიანობის ანგარიში წარადგინა. ანგარიშის განხილვაში მონაწილეობდნენ პარლამენტის შესაბამისი კომიტეტები და ასევე პლენარული სხდომა.
ამ ფაქტს შეიძლება განსხვავებული პოლიტიკური თუ პროფესიული შეფასებები მოჰყვეს, თუმცა ერთი რამ ინსტიტუციურად მნიშვნელოვანია :
პროკურატურის მუშაობის შეფასება უნდა ეფუძნებოდეს არა მხოლოდ კონკრეტული პირის მიმართ დამოკიდებულებას, არამედ სისტემის შედეგებს, პროცედურების ხარისხს, კანონიერების დაცვას, ანგარიშვალდებულებასა და ინსტიტუციურ მდგრადობას.
აქ ჩნდება უფრო ფართო საკითხიც , რამდენად მიზანშეწონილია ფართომასშტაბიანი საკადრო ცვლილებები სამართალდამცავ სისტემაში.
საკადრო ცვლილება თავისთავად არც დადებითი და არც უარყოფითი მოვლენა არ არის. თუ ცვლილება პროფესიული სტანდარტების გაუმჯობესებას, ეფექტიანობის ზრდას ან ინსტიტუციური პრობლემების გამოსწორებას ემსახურება, მას თავისი სამართლებრივი და ადმინისტრაციული საფუძველი შეიძლება ჰქონდეს.
მაგრამ არსებობს განსხვავება განახლებასა და მუდმივ რყევას შორის.
პროკურატურის მსგავსი ინსტიტუტისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პროფესიული მემკვიდრეობითობა.
პროკურორები მუშაობენ რთულ და ხანგრძლივ საქმეებზე, რომელთა წარმოებას ხშირად წლები სჭირდება.
სისტემის ხელმძღვანელობის ხშირი ცვლილება კი ქმნის რისკს, რომ სხვადასხვა პერიოდში ჩამოყალიბებული პრიორიტეტები, მართვის სტანდარტები და ინსტიტუციური ხედვები ერთმანეთთან შეუთავსებელი გახდეს.
ამიტომ გენერალური პროკურორის თანამდებობის სტაბილურობა შეიძლება განვიხილოთ არა კონკრეტული პიროვნების დაცვის, არამედ ინსტიტუციური უწყვეტობის დაცვის კონტექსტში.
ეს არ ნიშნავს, რომ გენერალური პროკურორის შეცვლა დაუშვებელია ან ნებისმიერი მოქმედი ხელმძღვანელი თანამდებობაზე მუდმივად უნდა დარჩეს. პირიქით – დემოკრატიულ სახელმწიფოში თანამდებობის პირის საქმიანობა უნდა ექვემდებარებოდეს კანონით დადგენილ კონტროლს, ანგარიშვალდებულებასა და შეფასებას.
მაგრამ, როდესაც საქმე ეხება ისეთ ინსტიტუტს, რომელსაც კანონით ქვეყნის პროკურატურის ხელმძღვანელობა აკისრია, გადაწყვეტილებები განსაკუთრებით ფრთხილად უნდა იქნეს მიღებული.
სახელმწიფოს სამართლებრივი მექანიზმები არ უნდა იყოს დამოკიდებული პერსონალურ სიმპათიებსა და ანტიპათიებზე.
ამ თვალსაზრისით, გიორგი გვარაკიძის საქმიანობის შეფასებაც უნდა მოხდეს პროფესიული კრიტერიუმებით, რა შედეგები აქვს მის ხელმძღვანელობას, რამდენად თანმიმდევრულია პროკურატურის პოლიტიკა, როგორ მუშაობს სისტემა, რამდენად ეფექტიანად სრულდება კანონით განსაზღვრული ფუნქციები და რამდენად უზრუნველყოფილია ინსტიტუციური ანგარიშვალდებულება.
სწორედ ამგვარი მიდგომა აძლევს საზოგადოებას საშუალებას, ერთმანეთისგან გამიჯნოს ორი სრულიად განსხვავებული საკითხი :
კონკრეტული თანამდებობის პირის მიმართ პოლიტიკური ან საზოგადოებრივი დამოკიდებულება და სახელმწიფოსთვის მნიშვნელოვანი ინსტიტუტის სტაბილურობის საჭიროება.
ისეთი საქმეები კი როგორიცაა გიგა ავალიანის მკვლელობის სრულფასოვანი გამოძიება და არაერთი მაღალი თანამდებობის პირების კორუფციული ბრალდებით გასამართლება- პირდაპირ და უშუალოდ ადასტურებს გიორგი გვარაკიძის პროფესიონალიზმსა და საკუთარი საქმისადმი მიუკერძოებელ ერთგულებას.
პროკურატურის ეფექტიანობა საბოლოოდ არც ერთი ადამიანის პიროვნებაზე არ უნდა იყოს დამოკიდებული.
ძლიერი ინსტიტუტის მთავარი ნიშანი ის არის, რომ ხელმძღვანელები იცვლებიან, მაგრამ ინსტიტუციური სტანდარტები, პროფესიული მეხსიერება და სამართლებრივი უწყვეტობა ნარჩუნდება.
ამიტომ ნებისმიერი მომავალი საკადრო ცვლილების შეფასებისას მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ უნდა იყოს – ვინ მოვა გენერალური პროკურორის პოსტზე ?
არანაკლებ მნიშვნელოვანი კითხვაა :
რას მოუტანს ეს ცვლილება თავად პროკურატურის ინსტიტუციურ სტაბილურობას ?
რადგან გენერალური პროკურორის თანამდებობა შეიძლება შეიცვალოს, პოლიტიკური დღის წესრიგიც შეიძლება შეიცვალოს, მაგრამ პროკურატურა სახელმწიფოს სამართლებრივი არქიტექტურის ნაწილია და მისი ფუნქციონირების უწყვეტობა უფრო ხანგრძლივი ინტერესია, ვიდრე ნებისმიერი კონკრეტული პოლიტიკური თუ პერსონალური კონიუნქტურა.
სწორედ ამიტომაც გიორგი გვარაკიძის პროფესიურად გამაერთიანებელი და სისტემის უბადლო მცოდნე პერსონა, დღეს პროკურატურის ურყევობისა და სტაბილურობის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გარანტი გახდა და მისი პოსტზე დატოვება უბრალოდ აუცილებელია ამ უწყების გამართული ფუნქციონირებისათვის, რადგან სწორედ პროკურატურაა ის ორგანო, რომელშიც პოლიტიკური მდგენელი, რაც შეიძლება ნაკლები უნდა იყოს და ეს ბატონმა გიორგიმ ნამდვილად უზრუნველყო.
საბოლოოდ, ძლიერი სამართლებრივი სახელმწიფო სწორედ იმით გამოირჩევა, რომ ინსტიტუტები ადამიანებზე დიდხანს ცხოვრობენ.
და პროკურატურის შემთხვევაში ეს პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია :
ყველა ხელმძღვანელის ცვლილება ოდესღაც შეიძლება იყოს საჭირო, მაგრამ სისტემის მუდმივი რყევა, უკვე თავად ინსტიტუტის სტაბილურობის საკითხია.
ქეთი ხომერიკი, ირაკლი კერესელიძე
,,GEO NEWS”
