როგორ უნდა დაიცვას სახელმწიფომ მოზარდები ძალადობისგან ისე, რომ მათი უფლებები და თავისუფლებები არ გახდეს ზედმეტი კონტროლის მსხვერპლი – ეს უკვე მხოლოდ პოლიციის პრობლემა აღარ არის
უკვე მერამდენე არასრულწლოვანი ეწირება თანატოლების დაუნდონლობასა და განუკითხაობას თბილისში ?
იყო კი საჭირო მისი სიკვდილი ? ამჯერად მაინც რამეს გავიაზრებთ ?
ორიოდე დღის წინ, არასრულწლოვნის დაბადების დღეზე, რომელიც ,,დრაივის” მიმდებარე ტერიტორიაზე მოაწყვეს ბავშვებმა – ერთი ახალგაზრდა მოკლეს, მაგრამ კითხვები გაცილებით მეტია :
რას ვაკეთებთ ჩვენ, როცა ჩვენი შვილები ძალადობას სწავლობენ ?
თბილისი, ღამე, ახალგაზრდები, დაბადების დღე, მეგობრები და რამდენიმე წუთში შეცვლილი მთელი ცხოვრება !
ერთი შეხედვით, ეს კიდევ ერთი მძიმე კრიმინალური ამბავია.
ახალგაზრდა ადამიანი აღარ არის ცოცხალი. გამოძიება დაადგენს, ვინ გამოიყენა დანა, ვინ მიაყენა სასიკვდილო დაზიანება, ვინ იყო იქ, ვინ რა დაინახა და ვინ რა გააკეთა, მაგრამ საზოგადოებისთვის ეს მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმის ნომერი არ უნდა იყოს.
რადგან არსებობს მნიშვნელოვანი კითხვა, შესაბამისად გამოძიების დასრულებას არ უნდა დაველოდოთ :
იყო კი საჭირო მისი სიკვდილი ?
და კიდევ უფრო მძიმე კითხვა :
რატომ გახდა შესაძლებელი მისი სიკვდილი ?
თუ დადასტურდა გავრცელებული ინფორმაცია, რომ ახალგაზრდა კონფლიქტის შემდეგ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა და მის გვერდით მყოფებმა სათანადო დახმარება დროულად არ აღმოუჩინეს, მიატოვეს კიდეც, მაშინ საქმე მხოლოდ დანის გამოყენებას აღარ ეხება.
საქმე ეხება ადამიანურ პასუხისმგებლობას.
საქმე ეხება იმას, თუ რას აკეთებს ადამიანი მაშინ, როდესაც მის თვალწინ სხვა ადამიანი კვდება.
და, საბოლოოდ, საქმე ეხება საზოგადოებას, რომელმაც საკუთარ თავს უნდა ჰკითხოს :
რა ხდება ჩვენს შვილებთან ?
ერთი დანა, ერთი დაპირისპირება და დასრულებული სიცოცხლე !
ახალგაზრდობის ასაკში კონფლიქტი ახალი არ არის, არც კამათი, არც წყენა, არც ეჭვიანობა. არც ერთმანეთის შეურაცხყოფა, მაგრამ არსებობს ზღვარი, რომლის იქითაც კონფლიქტი უკვე აღარ არის კონფლიქტი – ის კრიმინალია.
და როდესაც ხელში დანა ჩნდება, ეს ზღვარი უკვე გადალახულია.
ყველაზე საშიში სწორედ ეს არის :
ადამიანი შეიძლება რამდენიმე წუთის წინ მეგობრებთან ერთად დაბადების დღეს აღნიშნავდეს, იცინოდეს, მუსიკას უსმენდეს და შემდეგ აღმოჩნდეს სიტუაციაში, სადაც ერთი წამიერი გადაწყვეტილება მთელი ცხოვრების ტრაგედიად იქცევა.
ერთი ადამიანის სიცოცხლე ქრება, ხოლო რამდენიმე სხვა ადამიანის ცხოვრება სამუდამოდ იცვლება.
მკვლელობაში მონაწილე პირისთვის – სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა.
დაზარალებულის ოჯახისთვის შეუვსებელი სიცარიელე.
იქ მყოფი ახალგაზრდებისთვის – შესაძლოა სიცოცხლის ბოლომდე გასატანი ფსიქოლოგიური ტრამვა.
და საზოგადოებისთვის – კიდევ ერთი კითხვა :
რატომ ვერ შევძელით ამის თავიდან აცილება ?
ვინ ზრდის ჩვენს შვილებს ?
ეს კითხვა მხოლოდ მშობლებს არ ეხებათ.
ოჯახი, რა თქმა უნდა, უმნიშვნელოვანესია, მაგრამ ბავშვი და მოზარდი მხოლოდ ოჯახში არ იზრდება.
მას ზრდის სკოლა.
მის გარემოს ქმნის სამეზობლო.
მასზე გავლენას ახდენს მეგობრების წრე.
მასზე მოქმედებს სოციალური ქსელები, ქუჩის კულტურა, ინტერნეტი, პოპულარული კონტენტი და ის სოციალური გარემო, რომელშიც ძალადობა ზოგჯერ ძალის დემონსტრირების საშუალებადაც კი აღიქმება.
ამიტომ კითხვას ,,სად იყვნენ მშობლები ?“ – აუცილებლად უნდა დაემატოს სხვა კითხვებიც :
სად იყო სკოლა ?
სად იყო სოციალური მუშაკი ?
სად იყო ფსიქოლოგი ?
სად იყო პრევენციული პოლიცია ?
ვინ იცოდა, რომ კონკრეტულ ახალგაზრდებს შორის კონფლიქტი არსებობდა ?
და ყველაზე მნიშვნელოვანი :
ვის უნდა შეემჩნია ეს ყველაფერი მანამდე, სანამ დანა ამოიღებოდა ?
პოლიცია მხოლოდ მაშინ უნდა გამოჩნდეს, როდესაც უკვე გვიანია ?
პოლიციის მთავარი ფუნქცია მხოლოდ დანაშაულის შემდეგ დამნაშავის დაკავება არ შეიძლება იყოს.
თანამედროვე სისხლის სამართლის პოლიტიკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიმართულება პრევენციაა.
რა თქმა უნდა, პოლიციას არ შეუძლია ყველა ოჯახში შევიდეს და ყველა მოზარდის ქცევა აკონტროლოს.
არც ეს იქნებოდა თავისუფალი საზოგადოების ნორმალური მოდელი.
მაგრამ არსებობს მეორე უკიდურესობაც, როდესაც სახელმწიფო მხოლოდ მაშინ რეაგირებს, როდესაც უკვე გვყავს ცხედარი, ბრალდებული და ოჯახი, რომელმაც შვილი დაკარგა.
აქ ჩნდება რთული ბალანსის საკითხი :
როგორ უნდა დაიცვას სახელმწიფომ მოზარდები ძალადობისგან ისე, რომ მათი უფლებები და თავისუფლებები არ გახდეს ზედმეტი კონტროლის მსხვერპლი ?
ეს უკვე მხოლოდ პოლიციის პრობლემა აღარ არის.
ეს არის განათლების, სოციალური დაცვის, ჯანდაცვის, ოჯახური პოლიტიკისა და მართლმსაჯულების საერთო პრობლემა.
რატომ კლავენ ერთმანეთს ახალგაზრდები ?
ამ კითხვაზე ერთი პასუხი არ არსებობს.
და სწორედ ამიტომ არის სახიფათო მარტივი პასუხები.
„ცუდი ბავშვები არიან“ – ძალიან მარტივია.
„მშობლები არ უვლიან“ – ასევე მარტივია.
„პოლიცია არაფერს აკეთებს“ – შესაძლოა, ზოგ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი საკითხი იყოს, მაგრამ სრული პასუხი არაა.
რეალობა გაცილებით რთულია.
ახალგაზრდებში მძიმე ძალადობის რისკი შეიძლება დაკავშირებული იყოს :
ოჯახურ ძალადობასთან;
მუდმივ კონფლიქტურ გარემოსთან;
თანატოლების მხრიდან ბულინგთან;
ძალადობის ნორმალიზებასთან;
ალკოჰოლისა და სხვა ნივთიერებების მოხმარებასთან;
ფსიქოლოგიურ პრობლემებთან;
იმპულსურობასთან და ემოციის კონტროლის სირთულესთან;
კრიმინალურ ან ძალადობრივ ჯგუფურ გარემოსთან;
სოციალურ მედიაში აგრესიის კულტივირებასთან;
,,ღირსების“, „ავტორიტეტისა“ და „კაცობის“ დამახინჯებულ წარმოდგენებთან.
მაგრამ, აქ კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი რამ უნდა ითქვას :
ამ ფაქტორებიდან არც ერთი არ ამართლებს მკვლელობას.
მიზეზის ძიება გამართლებას არ ნიშნავს.
პირიქით – თუ გვინდა მომავალში კიდევ ერთი სიცოცხლის გადარჩენა, მიზეზები უნდა ვიცოდეთ.
ყველაზე მძიმე კითხვა : რატომ არავინ დაეხმარა ?
თუ გამოძიებით დადასტურდება, რომ ახალგაზრდა მძიმე მდგომარეობაში იყო და მის გვერდით მყოფებმა დახმარების გამოძახება ან მისი გადარჩენის მცდელობა დააყოვნეს, ეს ცალკე საზოგადოებრივი პრობლემაა.
ადამიანის სიცოცხლის მიმართ დამოკიდებულება სამართლებრივი პასუხისმგებლობის მიღმაც არსებობს.
რას აკეთებ, როდესაც შენი მეგობარი სისხლში წევს ?
ტელეფონს იღებ ?
112-ში რეკავ ?
სასწრაფოს ელოდები ?
პოლიციას ატყობინებ ?
თუ უბრალოდ გეშინია და გარბიხარ ?
და თუ გარბიხარ – რატომ ?
იმიტომ, რომ თავად ხარ არასრულწლოვანი ?
იმიტომ, რომ გეშინია პოლიციის ?
იმიტომ, რომ ვერ აცნობიერებ, რომ ადამიანი შეიძლება მოკვდეს ?
თუ იმიტომ, რომ ძალადობა იმდენად ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა, რომ ტრაგედიის მომენტშიც კი ვერ აღიქვამ მის ნამდვილ სიმძიმეს ?
ეს კითხვები აუცილებლად უნდა დაისვას.
ოჯახი – პირველი დაცვის სისტემა :
ჩვენ ხშირად მშობელს მხოლოდ მაშინ ვახსენებთ, როდესაც ტრაგედია ხდება.
„როგორ ვერ შეამჩნია ?“
„სად იყო მამა ?“
„სად იყო დედა ?“
მაგრამ ბავშვის უსაფრთხოებაზე საუბარი მხოლოდ მშობლის დადანაშაულება არ უნდა გახდეს.
საჭიროა უფრო სერიოზული კითხვა :
აქვს თუ არა ქართულ ოჯახს საკმარისი მხარდაჭერა იმისთვის, რომ პრობლემური ქცევა კრიტიკულ ეტაპამდე ამოიცნოს ?
შეუძლია თუ არა მშობელს დროულად მიიღოს ფსიქოლოგიური დახმარება ?
არსებობს თუ არა ხელმისაწვდომი სპეციალისტი, რომელსაც შეუძლია მოზარდთან იმუშაოს ?
თუ სკოლაში ბავშვი აგრესიული ხდება, ვინ ესაუბრება მას ?
თუ ბავშვი სისტემატურად ჩაგრავს ან თავად ხდება ბულინგის მსხვერპლი, ვინ ერთვება ?
თუ ოჯახი ხედავს, რომ მისი შვილი დანასთან, ძალადობასთან ან კრიმინალურ გარემოსთან არის დაკავშირებული, სად უნდა წავიდეს ?
პრევენციული სისტემა სწორედ ამ კითხვებზე უნდა იძლეოდეს პასუხს.
სკოლა მხოლოდ განათლების ადგილი არ არის !
სკოლის დანიშნულება მხოლოდ მათემატიკის, ისტორიისა და ქართული ენის სწავლება ვერ იქნება.
სკოლა სოციალური გარემოა.
იქ ყალიბდება ბავშვის დამოკიდებულება სხვების მიმართ.
იქ უნდა ისწავლოს მან, რომ განსხვავებული აზრი შეურაცხყოფის მიზეზი არ არის.
რომ უარის თქმა დამცირება არ არის.
რომ დამარცხება ტრაგედია არ არის.
რომ კონფლიქტის გადაწყვეტა მუშტით ან დანით არ შეიძლება.
და, რაც მთავარია :
რომ ადამიანის სიცოცხლეს ფასი აქვს.
თუ სკოლა ამ ღირებულებებს ვერ ქმნის, მხოლოდ აკადემიური წარმატება საკმარისი აღარ არის.
ჩვენ ხომ უკვე გვქონდა ასეთი შემთხვევები ?
ეს ტრაგედია იზოლირებულ მოვლენად არ უნდა განვიხილოთ.
ბოლო პერიოდში თბილისში არასრულწლოვანთა შორის დანით ძალადობის შემთხვევებიც დაფიქსირდა.
მაგალითად, 2026 წლის ივლისში შსს-მ თბილისში არასრულწლოვნის მიმართ ცივი იარაღით მრავლობითი ჭრილობის მიყენების საქმეზე ერთი პირის დაკავება დაადასტურა.
ამიტომ სწორი ჟურნალისტური კითხვა არ არის :
„კიდევ ერთი მკვლელობა მოხდა ?“
სწორი კითხვაა :
„ხომ არ გვაქვს პრობლემა, რომელიც ცალკეული სისხლის სამართლის საქმეების ერთობლიობაზე გაცილებით დიდია ?“
რამდენი პოლიციელი გვჭირდება ქუჩაში ?
ესეც რთული კითხვაა.
მეტი პოლიციელი ყოველთვის არ ნიშნავს ნაკლებ დანაშაულს.
მაგრამ საკმარისი, პროფესიონალი და სწორად განაწილებული პოლიციური რესურსი პრევენციისთვის მნიშვნელოვანია.
განსაკუთრებით ისეთ ადგილებში, სადაც ახალგაზრდები ღამის საათებში იკრიბებიან, არსებობს კონფლიქტების ისტორია ან ხშირია ძალადობის შემთხვევები.
ამასთან, ზედმეტი პოლიციური კონტროლიც ვერ იქნება პასუხი.
ჩვენ არ გვინდა ქვეყანა, სადაც ყველა ახალგაზრდა პოტენციურ დამნაშავედ ითვლება.
გვინდა ქვეყანა, სადაც ნორმალური ახალგაზრდა დაცულია იმ მცირე ჯგუფისგან, რომელიც ძალადობას ირჩევს.
ეს ორი რამ ერთმანეთისგან მკაფიოდ უნდა გავმიჯნოთ.
და ბოლოს, რას ვეუბნებით იმ ოჯახს ?
ამ კითხვებზე პასუხის გაცემა შეუძლებელია იმ ოჯახის ტკივილის გარეშე, რომელმაც შვილი დაკარგა.
როდესაც მშობელი შვილს დაბადების დღეზე, მეგობრებთან ან საღამოს გასართობად უშვებს, ყველაზე ნაკლებად ელოდება, რომ რამდენიმე საათში მის კარზე პოლიცია დააკაკუნებს.
ამიტომ ამ ტრაგედიის მთავარი მსხვერპლი მხოლოდ ის ახალგაზრდა არ არის, რომლის სიცოცხლეც დასრულდა.
მსხვერპლია მისი ოჯახი.
მისი მეგობრები.
მისი ახლობლები.
და, გარკვეული თვალსაზრისით, მთელი საზოგადოებაც.
რადგან ყოველ ჯერზე, როდესაც ახალგაზრდა ადამიანი ახალგაზრდას კლავს, ჩვენ უნდა ვიგრძნოთ, რომ საზოგადოებრივი დაცვის რომელიღაც მექანიზმმა ვერ იმუშავა.
შესაძლოა ეს მექანიზმი ოჯახში იყო.
შესაძლოა სკოლაში.
შესაძლოა პოლიციაში.
შესაძლოა სოციალურ სამსახურში.
შესაძლოა საერთოდ არსად, და სწორედ ეს არის ყველაზე საშიში პასუხი.
კითხვა, რომელსაც პასუხი სჭირდება, არ უნდა დავკმაყოფილდეთ მხოლოდ კითხვით :
ვინ მოკლა ?
უნდა დავსვათ კიდევ უფრო რთული კითხვები :
რატომ მოხდა ეს ?
იყო თუ არა შესაძლებელი მისი თავიდან აცილება ?
იცოდა ვინმემ მანამდე არსებული კონფლიქტის შესახებ ?
იყო თუ არა რაიმე გამაფრთხილებელი ნიშანი ?
სად იყვნენ უფროსები ?
სად იყო სკოლა ?
სად იყო პრევენციული სისტემა ?
სად იყო პოლიცია ?
შეძლებდა თუ არა რომელიმე დროული ჩარევა ერთი სიცოცხლის გადარჩენას ?
და ყველაზე მტკივნეული :
რამდენი ასეთი ტრაგედია უნდა მოხდეს, სანამ ჩვენ პრობლემის შედეგებთან ბრძოლიდან მისი მიზეზების აღმოფხვრაზე გადავალთ ?
ერთი ახალგაზრდა უკვე აღარ არის.
ამიტომ ახლა მხოლოდ დამნაშავის პოვნა საკმარისი აღარ იქნება.
სამართლიანობა აუცილებელია, მაგრამ სამართლიანობა, რომელიც მხოლოდ დამნაშავის დასჯით მთავრდება, მომავალ მსხვერპლს ვერ იცავს.
ნამდვილი საზოგადოებრივი პასუხი მაშინ დაიწყება, როდესაც ამ ტრაგედიიდან სახელმწიფოც, ოჯახიც, სკოლაც, პოლიციაც და ჩვენც საკუთარ პასუხისმგებლობას დავინახავთ.
იმიტომ, რომ მთავარი კითხვა საბოლოოდ არც ის არის, ვინ აიღო დანა.
მთავარი კითხვა ის არის :
რატომ მივეცით ჩვენს შვილებს საშუალება, რომ ერთმანეთის წინააღმდეგ დანამდე მისულიყვნენ ?
( გაგრძელება იქნება )
ირაკლი კერესელიძე, ქეთი ხომერიკი
,,GEO NEWS”
