დიდი წმენდა ,,საქართველოს ფოსტაში”- ვინ შეეწირება სავარაუდო კორუფციულ ფაქტებს და აქვს თუ არა პრემიერს სელექციური შერჩევის საკუთარი პრიორიტეტები ?
„საქართველოს ფოსტაში“ ფინანსური პოლიცია შევიდა – 14,2 მილიონიანი შემოსავლის საიდუმლო, სავარაუდო კორუფციული სქემები და კადრების მოსალოდნელი წმენდა ?!
საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სახელმწიფო კომპანიაში მიმდინარე პროცესები სულ უფრო მეტ კითხვებს აჩენს. ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახური „საქართველოს ფოსტაში“ გამოძიებას აწარმოებს, პრემიერ-მინისტრი კი აცხადებს, რომ მენეჯმენტის ცვლილების შემდეგ კომპანიამ წინა წლების ზარალის საპირისპიროდ, მიმდინარე წელს მოგებაზე გასვლა შესძლო.
თუმცა, ამ ისტორიის ყველაზე ხმაურიანი ნაწილი მხოლოდ ფინანსური მაჩვენებლები არ არის.
პრემიერ-მინისტრის მიერ დასახელებული ეკონომიის მოცულობა, შუამავალი კომპანიების საკითხი და განცხადება, რომ ამ კომპანიების გამოყენება კორუფციისთვის ხელსაყრელ გარემოს ქმნიდა, გაცილებით სერიოზული კითხვების დასმის საფუძველს იძლევა.
მთავარი კითხვა ასეთია :
რა ხდებოდა „საქართველოს ფოსტაში“ მანამდე, ვინ აკონტროლებდა მის ფინანსურ და საოპერაციო საქმიანობას და გამოავლენს თუ არა გამოძიება იმ პასუხისმგებელ პირებს, რომელთა გადაწყვეტილებებითაც სახელმწიფო კომპანიის რესურსები შესაძლო არასათანადო სქემებში ხვდებოდა ?
ფინანსური პოლიცია გამოძიებას იწყებს, რა იმალება სახელმწიფო კომპანიის კარს მიღმა ?
ამ გარემოებაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს ორი ფაქტი :
გამოძიების არსებობა ოფიციალურად დასტურდება, მაგრამ მისი კონკრეტული მიმართულება და შესაძლო დანაშაულებრივი ეპიზოდები ჯერ-ჯერობით საჯაროდ დადგენილი არ არის.
მიუხედავად ამისა, პრემიერ-მინისტრის განცხადებები კომპანიის ფინანსური მდგომარეობის შესახებ დამატებით ინტერესს აჩენს.
თუ სახელმწიფო კომპანიას წლების განმავლობაში ზარალი ჰქონდა, ხოლო მენეჯმენტის ცვლილების შემდეგ მისი ფინანსური მაჩვენებლები გაუმჯობესდა, საზოგადოებას უფლება აქვს იცოდეს, რა კონკრეტულმა გადაწყვეტილებებმა გამოიწვია ეს ცვლილება და ვინ იღებდა წინა წლებში ფინანსურად არაეფექტიან გადაწყვეტილებებს.
საუბარია სახელმწიფო კომპანიაზე, რომლის საქმიანობის ეფექტიანობა მხოლოდ მენეჯმენტის შიდა საკითხი არ არის, ეს საჯარო ინტერესის საგანია.
14,2 მილიონი ლარი – შემოსავალი, რომელიც შუამავალი კომპანიებიდან უნდა დაბრუნებულიყო ?
პრემიერ-მინისტრის განცხადებით, „საქართველოს ფოსტაში“ შუამავალი კომპანიებისთვის გადაცემული სერვისები კვლავ კომპანიის შიგნით დაბრუნდა.
მისი თქმით, ამ ცვლილების შედეგად სახელმწიფო კომპანია ყოველწლიურად დამატებით 14,2 მილიონი ლარის შემოსავალს მიიღებს.
თუ ეს მაჩვენებელი კომპანიის ოფიციალური ფინანსური დოკუმენტებით დადასტურდება, საქმე გვექნება მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ცვლილებასთან, რომელიც დეტალურ განმარტებას საჭიროებს.
რა სერვისებზეა საუბარი ? ვინ იყვნენ შუამავალი კომპანიები ? რა საფუძვლით გადაეცათ მათ მომსახურების განხორციელება ? როგორ განისაზღვრებოდა მათი ანაზღაურება ? რა ეკონომიკური სარგებელი რჩებოდა შუამავალ კომპანიებს და რა თანხა რჩებოდა უშუალოდ „საქართველოს ფოსტაში“ ?
ეს კითხვები მხოლოდ ბიზნესმოდელის ეფექტიანობას არ ეხება. ისინი სახელმწიფო რესურსების მართვის, შესყიდვების გამჭვირვალობისა და შესაძლო ინტერესთა კონფლიქტის საკითხებსაც უკავშირდება.
პრემიერ-მინისტრმა შუამავალი კომპანიების მოდელი კორუფციის შესაძლო ხელსაყრელ საშუალებად შეაფასა და აღნიშნა, რომ შესაბამისი გარემოებები, სავარაუდოდ, კომპეტენტურმა უწყებებმა უნდა დაადგინონ.
ეს უკვე პოლიტიკური განცხადების ფარგლებს სცდება და სამართლებრივი შეფასების აუცილებლობას აჩენს.
თუ არსებობდა კორუფციული მექანიზმი, გამოძიებამ უნდა დაადგინოს მისი კონკრეტული სტრუქტურა, გადაწყვეტილების მიმღები პირები, ფინანსური ნაკადები და შესაძლო ზიანი.
საზოგადოებას სჭირდება არა მხოლოდ ხმაურიანი განცხადებები, არამედ დოკუმენტები, აუდიტის შედეგები და გამოძიების კანონით დასაშვები ფარგლებში გამჟღავნებული ფაქტები.
2,5 მილიონი შტატების ოპტიმიზაციით და 1,1 მილიონი წამგებიანი სერვისცენტრების შემცირებით.
პრემიერ-მინისტრის მიერ დასახელებული კიდევ ორი მაჩვენებელი კომპანიის მენეჯმენტის საქმიანობის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია :
-2,5 მილიონი ლარი – შტატების ოპტიმიზაციის შედეგად მიღებული ეკონომია.
-1,1 მილიონი ლარი – წამგებიანი სერვისცენტრების ოპტიმიზაციის შედეგად მიღებული ეკონომია.
თუმცა, აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ სათანადო ეფექტური კონტროლის პირობებში წინა მენეჯმენტი ვერ შეძლებდა ესოდენ მაღალი კორუფციული რისკის მქონე წამოწყებების ორგანიზებას და არ არსებობს გარანტია, რომ პრემიერ-მინისტრის მიერ მოწონებული ახალი მენეჯმენტი ძველის მსგავსად, სახელმწიფოს თავის ტკივილი არ გახდეს, თუკი, ის საკუთარ ნებაზე იქნება მიშვებული სათანადო კონტროლის მექანიზმების გარეშე.
ამის ფონზე ლოგიკურად ისმის კითხვა : რატომ მოხდა დღეს ,,საქართველოს ფოსტა” პრემიერ-მინისტრის თვალსაწიერში, თუკი მანამდე, წლების განმავლობაში ეს ორგანიზაცია შეუფერხებლად ფუნქციონირებდა და ქმნიდა კორუფციულ რისკებს ?
ამ ორი მაჩვენებლის ჯამი 3,6 მილიონი ლარია. ეს თანხა ცალკე აღებულიც მნიშვნელოვანია, თუმცა მთავარი საკითხი ეკონომიის ოდენობაზე უფრო ფართოა :
რატომ იყო საჭირო შტატების ოპტიმიზაცია, რა კრიტერიუმებით შეირჩა შესამცირებელი პოზიციები და რა ფინანსურ ან საოპერაციო საფუძველზე შეფასდა სერვისცენტრები წამგებიანად ?
თუ ახალი მენეჯმენტის პირობებში სახელმწიფო კომპანია მართლაც ახერხებს ხარჯების შემცირებასა და შემოსავლების გაზრდას, მაშინ აუცილებელია წინა პერიოდის საქმიანობის შედარებითი ანალიზი. უნდა გაირკვეს, პრობლემა არასწორ მენეჯერულ გადაწყვეტილებებში იყო, მომსახურების არაეფექტიან ორგანიზებაში, შუამავლებთან გაფორმებულ ხელშეკრულებებში თუ სხვა ფაქტორებში.
ამ კითხვებზე პასუხის გაცემა მხოლოდ პოლიტიკური განცხადებებით შეუძლებელია. საჭიროა ფინანსური ანგარიშგება, ხელშეკრულებები, აუდიტის დასკვნები და პასუხისმგებლობის კონკრეტული საფუძვლები.
საჰაერო ტერმინალი აღდგა – კიდევ ერთი მიმართულება, რომელიც შემოწმებას საჭიროებს :
პრემიერ-მინისტრის განცხადებით, „საქართველოს ფოსტაში“ საჰაერო ტერმინალის ფუნქციაც აღდგა.
ეს საკითხი კომპანიის ლოგისტიკურ შესაძლებლობებსა და საერთაშორისო საფოსტო მომსახურების განვითარებას უკავშირდება. თუმცა, იმის გასარკვევად, თუ რამდენად მნიშვნელოვანი ეკონომიკური შედეგი მოჰყვა ამ გადაწყვეტილებას, საჭიროა დამატებითი ინფორმაცია :
რა მდგომარეობაში იყო ტერმინალი წინა წლებში, რატომ შეჩერდა ან შეიზღუდა მისი ფუნქციონირება, რა თანხები იხარჯებოდა მის მომსახურებაზე და რა ეკონომიკურ ეფექტს იძლევა მისი აღდგენა.
თუ სახელმწიფო კომპანიას საკუთარი ინფრასტრუქტურის გამოყენებით მომსახურების უფრო ეფექტიანად განხორციელება შეუძლია, ბუნებრივია, უნდა დაისვას კითხვაც, რატომ ვერ ხერხდებოდა ეს მანამდე.
სწორედ აქ იკვეთება გამოძიებისა და ფინანსური აუდიტის მნიშვნელობა :
არა მხოლოდ იმის დასადგენად, დაირღვა თუ არა კანონი, არამედ იმის გასარკვევადაც, როგორ იმართებოდა სახელმწიფო ქონება და ვინ იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს.
მოსალოდნელი საკადრო ცვლილებები – გაიწმინდება თუ არა „საქართველოს ფოსტა“ მდინარაძე-ღარიბაშვილის კადრებისგან ?
არსებული ინფორმაციით, „საქართველოს ფოსტაში“ შესაძლოა, საკადრო ცვლილებების ახალი ეტაპი დაიწყოს, მათ შორის იმ მენეჯერულ რგოლებში, რომლებიც წინა სახელისუფლებო და პოლიტიკური გუნდების პერიოდთან ასოცირდება.
,,სავარაუდო საკადრო წმენდის საკითხი განსაკუთრებით საინტერესო ხდება მამუკა მდინარაძისა და ირაკლი ღარიბაშვილის სახელებთან დაკავშირებული კადრების კონტექსტში. თუმცა, ამ ეტაპზე ვერ დავადასტურებ, რომ „საქართველოს ფოსტაში“ კონკრეტულად ამ ორ პოლიტიკურ ფიგურასთან დაკავშირებული თანამშრომლების გათავისუფლების ოფიციალური გადაწყვეტილება მიღებულია, ან რომ გამოძიება მათ მიერ დანიშნულ პირებზეა მიმართული”,-გვიყვება კომპეტენტური წყარო.
აქ აუცილებელია ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ პოლიტიკური კავშირები, მენეჯერული პასუხისმგებლობა და სამართლებრივი პასუხისმგებლობა.
სახელმწიფო კომპანიაში საკადრო ცვლილება შეიძლება უკავშირდებოდეს მართვის ახალ სტრატეგიას, შედეგების შეფასებას ან სხვა ორგანიზაციულ საჭიროებას. პოლიტიკური კუთვნილება თავისთავად, არც დანაშაულის მტკიცებულებაა და არც სამსახურიდან გათავისუფლების საკმარისი საფუძველი.
თუმცა, თუ შემოწმების შედეგად გამოვლინდება, რომ კონკრეტული ხელმძღვანელები მონაწილეობდნენ ფინანსურად საზიანო გადაწყვეტილებებში, ინტერესთა კონფლიქტში ან სხვა უკანონო ქმედებებში, შესაბამისმა ორგანოებმა მათი პასუხისმგებლობის საკითხი კანონით დადგენილი წესით უნდა განიხილონ.
ამიტომ მთავარი კითხვაა არა ის, ვინ ვისი პოლიტიკური კადრია, არამედ ის, ვინ იღებდა გადაწყვეტილებებს, რა ფინანსური შედეგი მოჰყვა მათ და არსებობს თუ არა კონკრეტული დარღვევების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.
ვინ აგებს პასუხს წლების განმავლობაში არსებულ პრობლემებზე ?
„საქართველოს ფოსტასთან“ დაკავშირებით მიმდინარე პროცესები რამდენიმე მიმართულებით საჭიროებს გამოკვლევას :
1. ფინანსური მდგომარეობა : როგორ იცვლებოდა კომპანიის შემოსავლები, ხარჯები და ფინანსური შედეგები წლების განმავლობაში ?
2. შუამავალი კომპანიები : რა ხელშეკრულებები არსებობდა, როგორ შეირჩნენ კონტრაქტორები და რა ეკონომიკური სარგებელი მიიღო თითოეულმა მხარემ ?
3. მენეჯერული გადაწყვეტილებები : ვინ ამტკიცებდა შესაბამის ხელშეკრულებებსა და საოპერაციო მოდელს ?
4. შესაძლო კორუფციული რისკები : არსებობდა თუ არა ინტერესთა კონფლიქტი, არაკეთილსინდისიერი გარიგებები ან სახელმწიფო კომპანიისთვის ფინანსურად საზიანო შეთანხმებები ?
5. საკადრო პასუხისმგებლობა : რა კრიტერიუმებით შეფასდება ძველი და ახალი მენეჯმენტის საქმიანობა ?
ამ კითხვებზე პასუხები საზოგადოებას საშუალებას მისცემს, ერთმანეთისგან განასხვავოს რეალური ფინანსური რეფორმა, პოლიტიკური განცხადებები და სამართლებრივად დასაბუთებული ბრალდებები.
,,GEO NEWS”-ის დასკვნა : გამოძიებამ კითხვებს პასუხი უნდა გასცეს.
„საქართველოს ფოსტაში“ მიმდინარე მოვლენები შეიძლება სახელმწიფო კომპანიის მართვის მნიშვნელოვანი გარდატეხის დასაწყისი აღმოჩნდეს.
პრემიერ-მინისტრის მიერ დასახელებული ეკონომიისა და დამატებითი შემოსავლების მაჩვენებლები, შუამავალი კომპანიების საქმიანობის შესახებ გაკეთებული განცხადებები და ფინანსური პოლიციის მიერ დადასტურებული გამოძიება ერთობლიობაში მოითხოვს საკითხის სიღრმისეულ შესწავლას.
მაგრამ ამ პროცესის წარმატება მხოლოდ მოგებაზე გასვლით ან მენეჯმენტის ცვლილებით არ უნდა შეფასდეს.
გადამწყვეტი იქნება, რამდენად გამჭვირვალედ წარიმართება გამოძიება, გამოქვეყნდება თუ არა ფინანსური შედეგების დამადასტურებელი დოკუმენტები და დადგინდება თუ არა კონკრეტული პასუხისმგებლობა, თუკი დარღვევები გამოვლინდება.
თუ „საქართველოს ფოსტაში“ მართლაც არსებობდა კორუფციისთვის ხელსაყრელი მექანიზმები, საზოგადოებას აქვს უფლება იცოდეს, ვინ ქმნიდა მათ, ვინ სარგებლობდა ამ სისტემით და რატომ ვერ მოხერხდა პრობლემების დროულად გამოვლენა.
ხოლო თუ კომპანია რეალურად იწყებს განახლებას, ეს უნდა ნიშნავდეს არა მხოლოდ ძველი მენეჯმენტის შეცვლას, არამედ მართვის ისეთი სისტემის ჩამოყალიბებას, რომელშიც სახელმწიფო რესურსები ემსახურება კომპანიის განვითარებას და არა გაუმჭვირვალე შუამავლების ინტერესებს.
თამთა მაისურაძე, ქეთი ხომერიკი
,,GEO NEWS”
