ექსკლუზივი : პროფესიული ეთიკა არის ადვოკატურის ღირსებისა და საზოგადოებრივი ნდობის საფუძველი
ექსკლუზიური ინტერვიუ საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისიის თავმჯდომარესა და მრავალწლიანი გამოცდილების მქონე უმაღლესი კლასის იურისტ – მამუკა ნოზაძესთან.
ადვოკატის პროფესია მხოლოდ სამართლებრივი ცოდნისა და სასამართლოში წარმომადგენლობის უნარს არ ეფუძნება. იგი პირდაპირ არის დაკავშირებული ნდობასთან, პროფესიულ პასუხისმგებლობასთან და იმ მაღალ სტანდარტებთან, რომლებიც ადვოკატმა, როგორც საკუთარი კლიენტის, ისე მართლმსაჯულებისა და მთლიანად საზოგადოების წინაშე უნდა დაიცვას.
სწორედ ამიტომ განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისიას – ორგანოს, რომლის ფუნქცია მხოლოდ კონკრეტული საჩივრების განხილვით არ შემოიფარგლება.
მისი საქმიანობა უკავშირდება პროფესიული სტანდარტების ჩამოყალიბებას, ადვოკატის უფლებების დაცვას, დისციპლინური პასუხისმგებლობის სამართლიან გამოყენებას და, საბოლოო ჯამში, ადვოკატურისადმი საზოგადოების ნდობის განმტკიცებას.
დღეს მოქმედი ეთიკის კომისია 2025 წლის დეკემბერში იქნა არჩეული, ხოლო მის თავმჯდომარედ მამუკა ნოზაძე აირჩიეს. იგი ეთიკის კომისიის წევრის პოზიციას უკვე მეორე ვადით იკავებს.
ბატონ მამუკა ნოზაძესთან საუბარი საინტერესოა სწორედ იმიტომ, რომ ის ეთიკის კომისიის საქმიანობას მხოლოდ სანქციისა და დისციპლინური პასუხისმგებლობის ჭრილში არ განიხილავს. მისთვის მნიშვნელოვანი საკითხებია, როგორც ადვოკატის პროფესიული პასუხისმგებლობა, ისე მისი დაცვის გარანტიები, პროცესის გამჭვირვალობა და გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა.
-ბატონო მამუკა, უპირველესად, გილოცავთ ეთიკის კომისიის თავმჯდომარედ არჩევას. თქვენ კომისიის წევრის სტატუსით უკვე მეორე ვადით განაგრძობთ საქმიანობას. რას ნიშნავს თქვენთვის ეს პასუხისმგებლობა და როგორ ხედავთ ეთიკის კომისიის როლს თანამედროვე ქართული ადვოკატურის განვითარებაში ?
-პირველ რიგში, ეს არის დიდი პასუხისმგებლობა. ეთიკის კომისია არის დამოუკიდებელი კოლეგიური ორგანო, რომლის საქმიანობაც ეფუძნება „ადვოკატთა შესახებ“ საქართველოს კანონსა და პროფესიული ეთიკის ნორმებს. კანონით კომისია 15 წევრისგან შედგება, რომელთაგან არანაკლებ 12 ადვოკატია, ხოლო წევრებს ოთხი წლის ვადით ირჩევს ადვოკატთა ასოციაციის საერთო კრება.
ჩემი აზრით, ეთიკის კომისიის მთავარი ამოცანა მხოლოდ დარღვევის აღმოჩენა და სანქციის გამოყენება არ არის. უფრო მნიშვნელოვანია პროფესიული სტანდარტების დამკვიდრება და ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც ადვოკატმა ზუსტად იცის, რა არის მისი პროფესიული ვალდებულება და რა სტანდარტის დაცვა მოეთხოვება.
ამასთანავე, ეთიკის სისტემა უნდა იცავდეს არა მხოლოდ კლიენტს და საზოგადოებრივ ინტერესს, არამედ თავად ადვოკატსაც უსაფუძვლო ბრალდებებისგან.
-ეთიკის კომისიის ერთ-ერთი გამორჩეული თავისებურება მისი შემადგენლობაა. კომისიაში სამი არაადვოკატი წევრიც მონაწილეობს. რატომ იყო მნიშვნელოვანი ასეთი მოდელის არსებობა ?
-როდესაც ეს მოდელი შეიქმნა, მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანი იყო, რომ ასეთი მნიშვნელოვანი ორგანოს საქმიანობაში ჩართულიყო არა მხოლოდ ადვოკატთა პროფესიული საზოგადოება, არამედ საზოგადოების წარმომადგენლებიც.
დღეს მოქმედი სამი არაადვოკატი წევრი უნივერსიტეტის პროფესორია. ისინი თავის პროფესიულ სფეროში გამორჩეული ადამიანები არიან. ეს მოდელი კომისიას აძლევს შესაძლებლობას, საკითხებს ჰქონდეს უფრო ფართო პროფესიული და საზოგადოებრივი პერსპექტივა.
ჩემი აზრით, ეს არის მნიშვნელოვანი ინსტიტუციური მექანიზმი, რომელიც ეთიკის კომისიის მიმართ ნდობას აძლიერებს.
-ხშირად დისციპლინური საჩივარი ადვოკატისთვის საკმაოდ მძიმე ემოციური გამოცდილებაა. რა ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელია ან შეიცავს შეურაცხმყოფელ ფორმულირებებს ?
-პირველ რიგში, საჩივრის მიზანი ადვოკატის შეურაცხყოფა არ შეიძლება იყოს. საჩივარი უნდა ემსახურებოდეს კონკრეტული პროფესიული საკითხის სამართლებრივ შეფასებას.
სწორედ ამიტომ არსებობს ხარვეზის დადგენის ინსტიტუტი. თუ საჩივარი სათანადოდ არ არის ფორმულირებული, ან მასში გარკვეული პროცედურული ხარვეზებია, განმცხადებელს ეძლევა შესაძლებლობა, ეს ხარვეზი გამოასწოროს.
ეს მხოლოდ პროცედურული ტექნიკური მექანიზმი არ არის. იგი, სხვა ფუნქციებთან ერთად, ადვოკატის დაცვის მექანიზმიცაა, რათა დაუსაბუთებელმა ბრალდებამ, ან შეურაცხმყოფელმა ფორმულირებებმა არ მიიღოს დისციპლინური პროცესის ფორმა.
-თქვენ საუბრობთ დასაშვებობის სტანდარტზეც. რამდენად მნიშვნელოვანია კომისიისთვის, რომ საჩივარი მხოლოდ ფორმალურად კი არ იყოს წარდგენილი, არამედ რეალურ ფაქტობრივ საფუძველს ეყრდნობოდეს ?
-ეს ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანია. ეთიკის კომისიამ არ უნდა განიხილოს ნებისმიერი საჩივარი ავტომატურად იმგვარად, თითქოს უკვე არსებობს ადვოკატის მიმართ რაიმე დარღვევის დადასტურებული ფაქტი.
საჩივარი უნდა იყოს ფაქტებით გამყარებული და უნდა არსებობდეს მისი შემდგომი განხილვის სამართლებრივი საფუძველი.
სწორედ ამ მიზნით არსებობს შესაბამისი პროცედურული ფილტრები.
ეს მიდგომა ერთდროულად იცავს ორ ინტერესს – ერთი მხრივ, საჩივრის ავტორის უფლებას, მისი პრეტენზია ობიექტურად იქნეს განხილული და, მეორე მხრივ, ადვოკატის უფლებას, არ გახდეს დაუსაბუთებელი ბრალდებების ობიექტი.
-ეთიკის კომისიის გადაწყვეტილებებზე ხშირად არსებობს საზოგადოებრივი ინტერესი. რამდენად გამჭვირვალეა თავად პროცესი და რამდენად ხელმისაწვდომია მიღებული გადაწყვეტილებები ?
-ეთიკის კომისიის გადაწყვეტილებები საჯაროა და ხელმისაწვდომია. კომისიის საქმიანობის გამჭვირვალობა ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან პროფესიული ეთიკის სტანდარტი მხოლოდ შიდა პროფესიული საკითხი არ არის.
საზოგადოებას უნდა შეეძლოს დაინახოს, რა პრინციპებით ხელმძღვანელობს კომისია და როგორია მისი გადაწყვეტილებების დასაბუთება.
ამასთან, უნდა გვახსოვდეს, რომ ეთიკის კომისია კოლეგიური ორგანოა. კონკრეტულ საკითხზე გადაწყვეტილებას ინდივიდუალურად ერთი ადამიანი არ იღებს. გადაწყვეტილება მიიღება შესაბამისი კოლეგიის მიერ და მისი საფუძვლები უნდა იყოს მკაფიოდ დასაბუთებული.
-ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია დისციპლინური დევნის აღძვრა. საზოგადოებაში ზოგჯერ არსებობს მცდარი წარმოდგენა, თითქოს დევნის აღძვრა უკვე ადვოკატის დამნაშავედ ან ეთიკის ნორმების დამრღვევად ცნობას ნიშნავს. რას ეტყოდით ასეთ შემთხვევაში ადვოკატებსა და საზოგადოებას ?
-ეს აუცილებლად უნდა განვასხვავოთ.
დისციპლინური დევნის აღძვრა არ ნიშნავს იმას, რომ ადვოკატის მიმართ უკვე დადგენილია დისციპლინური დარღვევა და მით უმეტეს, არ ნიშნავს ავტომატურად მისთვის სახდელის დაკისრებას.
ეს არის შემდგომი განხილვის პროცედურული ეტაპი, როდესაც არსებობს შესაბამისი საფუძველი იმისთვის, რომ საკითხი სრულფასოვნად იქნეს გამოკვლეული.
შემდეგ საქმეს განიხილავს შესაბამისი კოლეგია და გადაწყვეტილება მიიღება მტკიცებულებების, გარემოებებისა და მოქმედი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე.
სტატისტიკურადაც, დისციპლინური დევნის აღძვრა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ საბოლოოდ ადვოკატს აუცილებლად დაეკისრება სახდელი.
-რა სახის დისციპლინურ რეაგირებას იყენებს ეთიკის კომისია და რამდენად ხშირად დგება ყველაზე მკაცრი პასუხისმგებლობის საკითხი ?
-დისციპლინური პასუხისმგებლობის სისტემა ეტაპობრივია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს სხვადასხვა სახის სახდელსა და დისციპლინური ზემოქმედების ღონისძიებას.
პრაქტიკაში ყველაზე ხშირია შედარებით მსუბუქი რეაგირების ფორმები. საადვოკატო საქმიანობის უფლების ჩამორთმევა და განსაკუთრებით, ასოციაციის წევრობის შეწყვეტა გაცილებით მძიმე ზომებია და მათი გამოყენება განსაკუთრებულ საფუძვლებს მოითხოვს.
მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ დისციპლინური სისტემა არ არის დასჯაზე ორიენტირებული მექანიზმი.
მისი საბოლოო მიზანია პროფესიული სტანდარტის დაცვა და ადვოკატურისადმი ნდობის შენარჩუნება.
კანონი დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძვლად, მათ შორის, ადვოკატის პროფესიული მოვალეობების შეუსრულებლობასა და პროფესიული ეთიკის კოდექსის დარღვევას განსაზღვრავს.
-რამდენად მნიშვნელოვანია ადვოკატისთვის იმის ცოდნა, რომ ეთიკის კომისიის გადაწყვეტილება საბოლოო და უკონტროლო არ არის ?
-ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. ეთიკის კომისიის გადაწყვეტილებები ექვემდებარება სასამართლო კონტროლს.
ადვოკატს კანონით აქვს შესაძლებლობა, შესაბამისი გადაწყვეტილება გაასაჩივროს უზენაეს სასამართლოში.
ეს არის მნიშვნელოვანი სამართლებრივი გარანტია, რადგან დისციპლინური მართლმსაჯულების სისტემაში გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოს დამოუკიდებლობასთან ერთად, აუცილებელია კონტროლის მექანიზმიც.
ჩვენთვის მნიშვნელოვანია, რომ კომისიის გადაწყვეტილება იყოს არა მხოლოდ სწორი შედეგის მქონე, არამედ სათანადოდ დასაბუთებული და სამართლებრივად გამართული. მოქმედი კანონმდებლობა პირდაპირ ითვალისწინებს გადაწყვეტილების დასაბუთებისა და გასაჩივრების შესაძლებლობას.
-ბოლო პერიოდში განსაკუთრებით აქტუალურია სოციალური ქსელების გავლენა. თქვენ ახსენეთ შემთხვევები, როდესაც კონკრეტული ადვოკატის მიმართ დისციპლინური პროცედურების დაწყებამდე თავად ადვოკატი ან მისი მხარდამჭერები სოციალური ქსელებით ცდილობენ საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებას. რამდენად შეიძლება ასეთმა კამპანიამ გავლენა მოახდინოს კომისიის გადაწყვეტილებაზე ?
–კომისიის გადაწყვეტილებაზე ასეთი ზეწოლა გავლენას ვერ მოახდენს.
ზოგჯერ ხდება, რომ ჯერ კონკრეტული ადვოკატის მიმართ პროცედურებიც კი არ დაწყებულა და უკვე სოციალურ ქსელებში ჩნდება სხვადასხვა განცხადება, ბრალდება ან შეფასება.
ეს, საბოლოო ჯამში, არ არის ის მექანიზმი, რომლითაც ეთიკის კომისია გადაწყვეტილებას იღებს.
კომისიის გადაწყვეტილება ეფუძნება კანონს, პროფესიული ეთიკის ნორმებს, საქმის მასალებსა და დადგენილ გარემოებებს. შესაბამისად, სოციალური ქსელების კამპანია ვერ ჩაანაცვლებს მტკიცებულებებსა და სამართლებრივ არგუმენტაციას.
-კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია მიუკერძოებლობა. რა გარანტიები არსებობს იმისთვის, რომ კომისიის წევრს, რომელსაც კონკრეტულ საქმესთან ინტერესთა კონფლიქტი ან სხვა სახის საფუძველი აქვს, საქმის განხილვაში მონაწილეობა არ მოუწიოს ?
-თუ კონკრეტული საქმის მიმართ ეთიკის კომისიის წევრის აცილების საფუძველი არსებობს, ეს საკითხი შესაბამისი პროცედურით წყდება.
პრაქტიკაშიც არაერთხელ ყოფილა შემთხვევა, როდესაც კომისიის წევრის აცილების საკითხი დამდგარა და აცილება განხორციელებულა.
ეს სწორედ მიუკერძოებელი განხილვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გარანტიაა.
ეთიკის კომისიისადმი ნდობა შეუძლებელია არსებობდეს, თუ ადამიანს ექნება განცდა, რომ მის საქმეს განიხილავს დაინტერესებული ან მიკერძოებული პირი. ამიტომ მიუკერძოებლობის საკითხი ჩვენთვის პრინციპული მნიშვნელობისაა.
-თქვენ აღნიშნეთ, რომ ეთიკის კომისიის საქმიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიზანი კლიენტის საუკეთესო ინტერესის დაცვაა. როგორ უნდა დაინახოს ეს თავად საზოგადოებამ ?
-ადვოკატის პროფესიული ეთიკა საბოლოო ჯამში პირდაპირ უკავშირდება კლიენტის ინტერესს.
კლიენტმა უნდა იცოდეს, რომ ადვოკატი მოქმედებს პროფესიული სტანდარტების შესაბამისად, იცავს კონფიდენციალურობას, კეთილსინდისიერად ასრულებს პროფესიულ მოვალეობას და მის ინტერესებს პასუხისმგებლობით წარმოადგენს.
ამიტომ ეთიკის კომისიის საქმიანობა მხოლოდ ადვოკატთა პროფესიული თვითრეგულირების საკითხი არ არის. ის პირდაპირ უკავშირდება მართლმსაჯულების ხარისხს და მოქალაქის ნდობას სამართლებრივი დაცვის ინსტიტუტების მიმართ.
-თქვენ ასევე ამბობთ, რომ ეთიკის კომისიის პროცედურები თავისი ღიაობითა და ინკლუზიურობით მნიშვნელოვან სტანდარტს ქმნის. თქვენი აზრით, რა შეიძლება იყოს ამ გამოცდილებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანი გზავნილი სხვა პროფესიული თუ საჯარო ინსტიტუტებისთვის ?
–ჩემთვის მთავარი გზავნილი არის ის, რომ დისციპლინური პროცედურა შეიძლება იყოს ერთდროულად მკაცრი, სამართლებრივი, გამჭვირვალე და სამართლიანი.
მე ვისურვებდი, რომ საქართველოში ყველა მნიშვნელოვან ორგანოს ჰქონდეს ისეთი ღია და მკაფიო დისციპლინური პროცედურები, სადაც გადაწყვეტილების მიღების კრიტერიუმები წინასწარ არის განსაზღვრული, მხარეს აქვს დაცვის შესაძლებლობა და საბოლოო გადაწყვეტილება დასაბუთებულია.
ეს ხელს უწყობს არა მხოლოდ კონკრეტული ინსტიტუტის, არამედ მთლიანად პროფესიული გარემოს განვითარებას.
რედაქციის დასკვნითი სიტყვა
ეთიკის კომისიის საქმიანობის მნიშვნელობა გაცილებით ფართოა, ვიდრე ერთი კონკრეტული საჩივრის განხილვა ან კონკრეტული ადვოკატის დისციპლინური პასუხისმგებლობის საკითხის გადაწყვეტა.
ადვოკატურა თავისი ბუნებით ნდობაზე დაფუძნებული პროფესიაა. მოქალაქე ადვოკატს ხშირად ანდობს არა მხოლოდ საკუთარ ქონებრივ ინტერესებს, არამედ თავისუფლებას, რეპუტაციას, ოჯახურ და პირად საკითხებს, ზოგჯერ კი საკუთარი ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს.
ამიტომ პროფესიული ეთიკის დაცვა თავად ადვოკატურის ინსტიტუციური ღირსების დაცვის ნაწილია.
ამ თვალსაზრისით, განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმას, რომ დისციპლინური სისტემა ერთდროულად უზრუნველყოფდეს კლიენტის უფლებების დაცვას, პროფესიული სტანდარტების დაცვას და თავად ადვოკატის სამართლიან პროცესს.
საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისიის დამოუკიდებლობა, კოლეგიური გადაწყვეტილების მიღება, არაადვოკატი წევრების მონაწილეობა, გადაწყვეტილებების საჯაროობა, აცილების მექანიზმი და სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობა ქმნის იმ ინსტიტუციურ ჩარჩოს, რომლის მიზანიც სწორედ ამ ბალანსის უზრუნველყოფაა.
ეთიკის კომისიის მიერ გამოქვეყნებული გადაწყვეტილებებისა და რეკომენდაციების პრაქტიკაც აჩვენებს, რომ პროფესიული ეთიკა მხოლოდ სანქციებზე არ არის ორიენტირებული – კომისია აქტიურად აქვეყნებს, როგორც დისციპლინურ გადაწყვეტილებებს, ისე პროფესიულ რეკომენდაციებს, რაც ადვოკატებისთვის წინასწარ განსაზღვრული პროფესიული სტანდარტების უკეთ გააზრებას ემსახურება.
სწორედ ამიტომ ეთიკის კომისიის საქმიანობის მთავარი მნიშვნელობა შეიძლება ერთ ფორმულირებაში გამოიხატოს :
ძლიერი პროფესიული ეთიკა ნიშნავს ძლიერ ადვოკატურას, ხოლო ძლიერი ადვოკატურა – მოქალაქის უფლების უფრო ეფექტიან დაცვას.
ქეთი ხომერიკი, ირაკლი კერესელიძე
,,GEO NEWS”
